سازمان دهی کوروش - پارسه گرد
سازمان شهرستان ها
کوروش برای فرمانروایی بر این سرزمین پهناور، اصولا همان سازمانی را که نخست
آسوریان ترتیب داده بودند، پیش گرفت. آسوری ها کشورهایی را که می گشودند به
صورت شهرستان درمی آوردند. هر شهرستان زیر فرمان فرمانداری با سازمان کامل از
کارمندان زیر دست بود، همه ی انها به وسیله رد و بدل کردن پیوسته های فرمان و
گزارش، تماس نزدیک با حکومت مرکزی نگاه می داشتند.فرق میان شهرستان های
آسوری و بیست شهرستانی که کوروش برقرار کرده بود، در این بود که شهرستان های
پارسی و بیست شهرستانی که کوروش برقرار کرده بود در این بود که شهرستان های
پارسی جایگزین پادشاهی های مستقل بسیار بزرگتری بودند.
هر شهرستان زیر فرمان شهربی بود که عنوان او (شهربان)"نگاهبان شهر(پادشاهی)"
معنا می داد.همچو جانشین یک پادشاه پیشین، فرمانروای یک سرزمین واقعا بزرگ و
پهناور، او در حقیقت خودش پادشاهی بود و دربار کوچکی گرد او را گرفته بود.او نه فقط
کارگزاری کشوری را به عهده داشت بلکه فرمانده سپاهیان شهر نیز بود. زمانی که شغل
او ارثی شد نمی شد نسبت به تهدیدی که به حکومت مرکزی پیدا می شد، بی اعتنا
ماند. در برابر این تهدید موانعی برقرار شد ،دبیراو (دبیران) گنجوراو (خزانه دار یا رئیس
دارایی) و سرکرده ی فرمانده پادگان در باروی هر پایتخت شهرستانی زیر فرمان سر راست
شخص شاهنشاه بودند و یکراست به او گزارش می دادند. باز هم رسیدگی موثرتری
بوسیله ی "چشم شاه" ( یا "گوش شاه" یا "پیک شاه" ) که هر سال بازرسی دقیقی
از هر شهرستان می کرد، انجام می گرفت.
جایگاه پارسه گرده
زمانی کا پارسیان به میهن آینده شان در آمدند، که به آن نام خودشان پارس را دادند،
هنوز صحرا گرد و در گردش بودند.نخستین پایتخت پارسیان بر شاهراه شمالی جنوبی
فلات از همدان به خلیج فارس بود.جاپای این شاهراه را هنوز می توان در برش صخره ها
در گوشه های شمال شرقی و جنوب غربی یک جلگه ی کوچک، 9 میل در 15 میل، دید.
در غرب ، جنوب غربی، و شمال غربی سامان آن به کوه های نسبتا بلندی می خورد ؛
نپه های شرقی آن پست ترند، و پایین آن ها "رودخانه ی میدی" از میان جلگه ها پیچ
می خورد و در گوشه ی جنوب غربی به یک دره ی ژرف تنگ پیچان تری در می آید، که از
آن جاده ی از صخره بریده با پیچ و خم می گذرد.بلندی آن بسیار است ، بیش از 6300 پا
از سطح دریا، در زمستان از بادهای سخت استخوان یخ می کند. و نیمی از سال خنکی
هوا در بامداد زود حس می شود. برفهای زمستانی بر جلگه و کوه ها می افتد و به آب
بهار و تابستان می افزاید،آبی که برای آبیاری خاک خوب آن، سراسر فصل خشکی میان
سال و تا هنگام خرمن، بسیار لازم است.در گوشه ی شمال غربی، زیر تپه های بلندتر،
خانوار نشین اولی قرار داشت .امروز جایگاه آن با توده های سفال خرده ی سرخ فام ،
که رنگ آن ها نشان می دهد از روزگار هخامنشی است، و با پایه ستون های سنگی
کوچک، که باستان شناسان آن ها را تقریبا از زمان کوروش می دانند، مشخص است.
ستون ها نشان می دهد که خانه ها با طرح خاص معماری ایرانی ساخته شده است.
پس می توانیم آن ها را همچو ساختمان های چوبی با ستون های چوبی روی
پایه های سنگی در نظر مجسم کنیم که ستون ها آسمانه های هموار ایوان ها و شاید
تیرهای زیر آسمانه ی شیروانی مانند ساختمان اصلی را نگاه می داشتند
ساختمان معروف به برج پارسه گرد كه شباهت زياد به كعبة زردشت در
نقش رستم دارد و بعضي ها تصور كرده اند كه آتشگاهي بوده است
قسمتي از ستونهاي يكي از كاخهاي پارسه گرد
بخشي از نقوش برجستة ديوار غربي كاخ مزبور
نقش فرشته بالدار در پارسه گرد كه اشتباهاً به عنوان نقش
كوروش بزرگ وانمود شده است
